Szczepan Aleksander Pieniążek

Szczepan Aleksander Pieniążek był profesorem nauk rolniczych, sadownikiem, pomologiem i fizjologiem roślin. Jego związek ze Skierniewicami miał trwały i instytucjonalny charakter: zorganizował działający w mieście Instytut Sadownictwa, a następnie kierował nim od 1951 do 1983 roku. Placówka stała się ważnym ośrodkiem badań i kształcenia specjalistów, natomiast sam uczony otrzymał w 1984 roku tytuł honorowego obywatela Skierniewic. ^S2S3

Wykształcenie i początki pracy naukowej

Pieniążek urodził się 27 grudnia 1913 roku w miejscowości Słup. Studiował nauki przyrodnicze na Uniwersytecie Warszawskim, który ukończył w 1938 roku. Następnie wyjechał do Stanów Zjednoczonych na studia doktoranckie z sadownictwa na Cornell University w Ithace. Doktorat, poświęcony transpiracji jabłek w chłodni, obronił w 1942 roku. Później pracował na Uniwersytecie Stanu Rhode Island. ^S2S3

Do Polski wrócił w 1946 roku. Objął wówczas kierownictwo Katedry Sadownictwa Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. W pracy akademickiej łączył przygotowanie botaniczne z wiedzą o praktycznych problemach produkcji i przechowywania owoców. W 1954 roku uzyskał tytuł profesora zwyczajnego, a w latach 1965–1966 pełnił funkcję dziekana Wydziału Ogrodnictwa SGGW. ^S2S3

Budowa instytutu w Skierniewicach

Najważniejszym elementem jego związku ze Skierniewicami było zorganizowanie Instytutu Sadownictwa. Zadanie utworzenia placówki powierzyło mu Ministerstwo Rolnictwa w 1950 roku, a w styczniu 1951 roku został jej dyrektorem. Po późniejszym przekształceniu jednostki w Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa nadal nią kierował, aż do przejścia na emeryturę w 1983 roku. ^S2

Pod jego kierownictwem skierniewicki instytut rozwinął się w ośrodek prowadzący badania oraz przyjmujący naukowców z Polski i zagranicy. Pieniążek wspierał również zagraniczne kształcenie młodych pracowników. Według relacji przedstawionej przez Polskie Radio wielu z nich wyjeżdżało na staże, przede wszystkim do Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. Takie kontakty pomagały wprowadzać do polskiego sadownictwa wiedzę i metody poznawane poza krajem. ^S2S3S4

Działalność profesora sprawiła, że Skierniewice stały się jednym z najważniejszych miejsc związanych z rozwojem naukowego sadownictwa w Polsce. Nie była to jedynie formalna afiliacja przy miejskiej placówce: przez ponad trzy dekady odpowiadał za kierunek jej rozwoju, organizację pracy naukowej oraz kształcenie kolejnych specjalistów. ^S2S3

Badania służące nowoczesnemu sadownictwu

Prace naukowe Pieniążka dotyczyły między innymi przechowywania jabłek, ich chorób fizjologicznych, przemiennego owocowania jabłoni, systemów uprawy gleby w sadach oraz odporności drzew owocowych na mróz. Badał zastosowanie podwyższonego stężenia dwutlenku węgla w przechowalnictwie, aby opóźniać dojrzewanie owoców i wydłużać czas ich przechowywania. ^S2

Znaczenie jego działalności wykraczało poza pojedyncze doświadczenia badawcze. Upowszechniał coroczne owocowanie drzew, ograniczanie nadmiernej liczby uprawianych odmian, stosowanie drzew niskopiennych oraz nowoczesne sposoby przechowywania zbiorów. Sam podkreślał, że przemiana polskiego sadownictwa była także dziełem jego uczniów, którzy podejmowali i rozwijali przywożone z zagranicy idee. ^S4

Pieniążek prowadził również szeroką działalność wydawniczą. Publikował prace naukowe, artykuły popularyzatorskie oraz książki. Do wymienianych tytułów należą podręcznik akademicki Sadownictwo, a także Dookoła sadowniczego świata i Gdy zakwitną jabłonie. Dzięki popularyzowaniu wiedzy jego działalność docierała nie tylko do środowiska akademickiego, lecz również do osób zawodowo zajmujących się sadami. ^S2S3S4

Działalność w organizacjach naukowych

Profesor był związany z Polską Akademią Nauk: w 1952 roku został jej członkiem korespondentem, a w 1964 roku członkiem rzeczywistym. W latach 1975–1980 pełnił funkcję wiceprezesa PAN. Działał także w Międzynarodowym Towarzystwie Nauk Ogrodniczych, w którym był między innymi przewodniczącym sekcji sadowniczej, wiceprezydentem, a następnie prezydentem. ^S2S3

Jego dorobek został uhonorowany doktoratami honoris causa kilku uczelni, w tym Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, Uniwersytetu w Bonn oraz akademii rolniczych w Krakowie, Poznaniu i Szczecinie. Otrzymał również odznaczenia państwowe, wśród nich Krzyż Oficerski i Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski. ^S2S3

Pamięć o profesorze w Skierniewicach

Nadanie Pieniążkowi w 1984 roku honorowego obywatelstwa Skierniewic było wyrazem uznania zarówno dla jego wkładu w polskie sadownictwo, jak i dla zasług wobec miasta oraz regionu. Potwierdza ono, że jego relacja ze Skierniewicami została oficjalnie uznana przez lokalną wspólnotę jeszcze za jego życia. ^S2S3

Szczepan Pieniążek zmarł 1 lipca 2008 roku w Konstancinie-Jeziornie. Rada Miasta Skierniewice wspólnie z Instytutem Sadownictwa i Kwiaciarstwa ogłosiła rok 2009 Rokiem Profesora Szczepana A. Pieniążka. Od maja tego samego roku instytut nosił jego imię. Te formy upamiętnienia podkreślały rolę uczonego w rozwoju placówki, która na wiele dziesięcioleci połączyła badania sadownicze z nazwą Skierniewic. ^S2

Czytaj także: Otto von Bismarck oraz Dariusz Klimczak.

Źródła

1. Profesor Pieniążek - Skierniewice 24
2. Zmarł prof. Szczepan A. Pieniążek, wybitny sadownik | Nauka w Polsce
3. Studio Reportażu | Szczepan Pieniążek - król polskich jabłek